Jidysz      Żydzi w Leżajsku       Obyczaje żydowskie      Leżajski sztetl      Janina_Ordyczyńska   Elimelech Weissblum 

Jesteś Gościem na mojej stronie                                            Powrót do strony głównej   

The grave of R' Elimelekh of Lezajsk, southeast of Poland, a major center for Chassdim around the world, was desecrated by unknown people

Agata Kulczycka - Gazeta Wyborcza

Pasja Anny Ordyczyńskiej 

Dla Anny Ordyczyńskiej każda rocznica śmierci cadyka Elimelecha jest wielkim wydarzeniem. - Biorę wtedy urlop - mówi. Podgląda chasydów podczas ich obrzędów, udaje Żydówkę, kosztuje potraw, szuka ciekawych ludzi, fotografuje, opisuje, a później swoje relacje zamieszcza w internecie.

Anna Ordyczyńska z wykształcenia jest mikrobiologiem, pracuje w sanepidzie. Urodziła się w Leżajsku, ale o odbywających się co rok uroczystościach przy grobie Elimelecha nie wiedziała nic, zanim nie wyszła za mąż i nie przeprowadziła się do innej części miasta. Historią i tradycjami żydowskim zainteresowała ją także nieżyjąca już teściowa, która przez całe lata opiekowała się kluczem do cmentarza żydowskiego w Leżajsku. I koleżanka ze szkolnej ławki, która po ślubie wyemigrowała do Francji i dopiero tam dowiedziała się o niezwykłym święcie obchodzonym przez Żydów z całego świata w jej rodzinnym mieście i napisała Annie o tym. - Dopiero jako dorosła osoba zobaczyłam, co to jest za widowisko: stroje, obyczaje, zachowanie, tańce. Byłam pełna podziwu, gdy zobaczyłam, jak Żydzi potrafią się godzinami modlić - wyjaśnia Ordyczyńska.

Kiedyś z teściową, która znała jidysz, dziś częściej z synem, bieglej od niej posługującym się angielskim, stara się znaleźć i skłonić do rozmów i wspomnień interesujących ludzi przyjeżdżających do miasteczka na modły. Nie tylko rozmawia z nimi, ale stara się - chociaż jako widz - uczestniczyć w ich uroczystościach. - Nie, nie pozwalają się podglądać, ale staram się za wszelką cenę chociaż zajrzeć do sal, gdzie mężczyźni tańczą i śpiewają. Udaję Żydówkę, by skosztować koszernych potraw, które wówczas jedzą: chałek, ciast, ryb, sałatek. Udaje się to, bo mówią różnymi językami, przyjeżdżają z Ameryki, Izraela, Anglii, a ostatnio coraz więcej z Ukrainy. Chodzą także bardzo różnie ubrane, więc nietrudno się wmieszać w tłum - mówi. Bo na uroczystości do Leżajska przyjeżdżają także kobiety, choć nie wolno im się modlić ani świętować razem z mężczyznami.

Rozmowy, wspomnienia i wrażenia z uroczystości spisuje, a później publikuje na kolejnych stronach www, które umieszcza w internecie. Od dwóch miesięcy z całego świata odbiera e-maile z pytaniami, kiedy w Leżajsku spotykać się będą Żydzi. - Wiele osób przyjeżdża tu specjalnie po to, aby zobaczyć, jak świętują chasydzi - wyjaśnia Anna Ordyczyńska.

KOMENTARZE:

• Aniu ! Wielokrotnie wspominałem w naszych kontaktach , że to co robisz jest wzniosłą sprawą i pełną podziwu . Dzisiaj ,gdy tak bardzo potrzeba tolerancji dla innych narodów i poznania ich wiary i obyczai - to w Leżajsku jest ku temu doskonała okazja . Leżajsk to miasto i mojej młodości . W pamięci z tamtych lat pozostało wiele , często i złych wspomnień . Nie wolno nosić w sercu urazy przez całe życie. Dużo wytrwałości życzę ! Jurek. [Autor: Jerzy Turschmid ]

• Anno z wielką satysfakcją przeczytałem artykuł, gratulację to miłe gdy czyta się o swoich znajomych życzę wszystkiego najlepszego, wytrwałości i wielu wielu sukcesów i zadowolenia. [Autor: vanagas]

• Aniu
  Przeczytałam ciekawy artykuł o Twojej pasji. Koleżanka, o której wspominasz, jestem ja. Pamiętam, ze któregoś dnia wysłałam do Ciebie wiele pytań dotyczących Żydów. Nie rozumiałam dlaczego zwlekasz z odpowiedzią. Az któregoś
  dnia napisałaś: "zajrzyj na moja stronę internetowa". Tam znalazłam wszystkie odpowiedzi, ale nie wiedziałam wtedy, ze inspiratorką jej powstania byłam w pewnym stopniu i ja. Często, chociaż nie wiesz o tym, zaglądam do niej i przenoszę się wtedy do mojego ukochanego Leżajska. [Autor: Halina Wójcik].
   

Agata Kulczycka - Gazeta Wyborcza

 Żydzi z całego świata zjeżdżają na Podkarpacie świętować rocznicę śmierci cadyka Elimelecha  (01-03-05, 19:29)

Około tysiąca Chasydów z całego świata zjedzie do Leżajska świętować rocznicę śmierci jednego z trzech najbardziej znanych cadyków dawnej Polski. Wyjątkowo w tym roku Żydzi będą świętować dwa razy. Także w kwietniu
 

Z wizytą u Boga               Jan Zappner - Berlin - 24.1.2006

Z wizytą u Boga
Sześćdziesiąt lat po II Wojnie Światowej, ulice małego miasteczka w Polsce wypełniają się ortodoksyjnymi Żydami. Ze wszystkich zakątków świata przybyli tu by uczcić cadyka Elimelecha Weissbluma, który zmarł tego dnia w Leżajsku w 1787 roku.
Ortodoksyjni Żydzi w Polsce (Zappner) Polska, Leżajsk, marzec 2005. Kamyki chrzęszczą pod nogami Chaima Weisfisha, amerykańskiego Żyda, kiedy szybko wchodzi na wzgórze ku grobowcowi. Wspinając się po skarpie, Weisfish oferuje darowizny dla społeczności żydowskich z USA i Izraela. Jak przystało, trzykrotnie myje ręce w umywalce ustawionej specjalnie tuż z boku, przed tym jak wejdzie do grobowca razem z innymi pielgrzymami. Dziś jest 21 dzień miesiąca Adar w kalendarzu żydowskim, rocznica śmierci cadyka Elimelecha Weissbluma: dzień, w którym ultra-ortodoksyjni Chasydzi pielgrzymują do wschodniej Polski by uczcić pamięć tego chasydzkiego przywódcy, który w XVIII wieku uczynił Leżajsk chasydzkim centrum. W niebieskiej poświacie świateł neonu, Weisfish stoi pomiędzy mężczyznami w czarnych kapeluszach i płaszczach, których pejsy bujają się nad ich uszami w tył i w przód w czasie modlitwy. Od czasu do czasu przytłumiony dźwięk dzwoniącego telefonu komórkowego zakłóca narastający hałas modlitwy, a osoba o błyszczących z podniecenia oczach i ze słuchawką w ręku krzyczy do ?drugiego końca świata: ?Tak, jestem tu. Jest fantastycznie!

Rozmawiając z Elemenechem

Chasydzi wierzą, że dusza zmarłego powraca do miejsca, gdzie ciało jest pochowane właśnie w rocznicę śmierci. Od 1787 ludzie przybywali do Leżajska by dzielić się swoimi obawami w duchowym dialogu z cadykiem Elemenechem. Jego dusza staje się medium pomiędzy wiernymi a Bogiem. ?Tylko zaddik (?sprawiedliwy) jest godzien rozmowy z Bogiem tłumaczy Ben Stern z Nowego Jorku. ?Dlatego też, to tak ważne, by modlić się tutaj, właśnie tego dnia. Po zakończeniu modlitwy, ludzie stają przed grobem i rzucają kvitel, karteczki z wypisanymi na nich indywidualnymi życzeniami. Kvitel jest namacalną formą wielu życzeń zdrowia, pomyślności i bezpieczeństwa dla rodziny.
Narodziny chasydyzmu rozpoczęły się katastrofą. W 1648 roku, podczas wojny o niepodległość Polski, bandy kozackie brutalnie wymordowały 300.000 Żydów w Galicji. Synagogi, Jeshiwy (żydowskie szkoły) i biblioteki zostały zmiecione z powierzchni ziemi, w rezultacie niszcząc centralne punkty duchowego i kulturalnego życia. Szansa by być bliżej Boga poprzez studiowanie Tory i Talmudu, zgodnie z zaleceniem rabina, stała się teraz niemożliwą dla zubożonych społeczności żydowskich. Ta duchowa pustka została wypełniona przez twórcę chasydyzmu, Balla Shema Tova (1689 1760), który ogłosił wszechobecność Boga i to, że doświadczenie religijne może być osiągane poprzez powszechne: modlitwę, hymny i taniec. Ten nauczyciel dotarł do serc niewykształconych i zubożałych Żydów z Galicji, którzy to później na nowo odkryli religię i kulturę. Było to niedługo przed połączeniem się naśladowców charyzmatycznego cadyka. Do końca XVIII wieku, chasydyzm ugruntował się mocno na terenie Galicji.

Opowieści z Shtetl

Przed II Wojną Światową, Leżajsk był typowym galicyjskim shtetl (małym miasteczkiem lub wioską) z 3000 Żydów spośród 5000 mieszkańców. Ojciec Grega Steina, pielgrzyma z Antwerpii, był jednym z tych Żydów. W owym czasie był właścicielem ogromnych kamienic na rynku. Jego wnuk, który przybył po raz pierwszy do miejsca, w którym żyli jego przodkowie, udał się prosto do kamienic, odnajdując je bez najmniejszego problemu. Wyglądają dokładnie tak, jak opisywał mu dziadek, dziadek, który tu nigdy nie powróci. Zbyt wiele bolesnych wspomnień powstrzymuje go od postawienia nogi na polskiej ziemi po raz kolejny. To samo dotyczy wielu z tych, którzy przeżyli Holokaust. Kolejne pokolenia, które nie wychowały się z bezpośrednimi doświadczeniami wojennymi, ale które znają historie swoich dziadków, powoli zaczynają przybywać do kraju, w którym ich przodkowie kiedyś żyli. Greg Stein kontempluje w ciszy, stojąc tyłem do kaplicy z grobowcami, i patrzy w stronę miasta. ?Tutaj, mówi Stein, kiedy stąpa po śniegu na zewnątrz grobowca, jakby chciał rościć prawa do tego kawałka ziemi poprzez swoisty oficjalny obrzęd. ?To tutaj młodzi synowie i córki Judaizmu, którzy zaczynają okrywać na nowo ich polskie korzenie, spotykają się ze swoją duchową przeszłością. Ma w planach na dziś odwiedziny jeszcze kilku żydowskich miejsc. Nie robi tego tylko po to by pokazać swoją obecność w kraju, w którym żyło kiedyś trzy miliony Żydów, ale gdzie teraz żyje ich zaledwie 10.000. Robi to również dlatego, że teraz on sam chce być tym, który teraz opowie historie z Galicji swojemu dziadkowi.
 

Chasydzi na grobie cadyka Elimelecha

- Cenię sobie Leżajsk, bo tutaj mogę się modlić w spokoju - powiedział nam jeden z chasydów.
Nowością było zainteresowanie żydowskim świętem Polaków z całego kraju. - Codziennie dostawałam po kilka e-maili z pytaniami o termin święta, o to, jak należy się ubrać i gdzie można przenocować - powiedziała nam Anna Ordyczyńska, która kilka lat temu założyła stronę internetową na temat leżajskach Żydów (adres internetowy: republika.pl/aord). Niedawno kontaktowała się z nią Sara Kata z Nowej Zelandii, która bada genealogię leżajskach Żydów.

ANTONI ADAMSKI mailto:a.adamski@gcnowiny.pl    03. Marca 2005 04:00

http://religie.424.pl/articles.php?lng=pl&pg=403

Grób cadyka Elimelecha z Leżajska

Żydzi wierzą, że w każdym pokoleniu żyje 36 sprawiedliwych, do których bez wątpienia w XVIII w należał Elimelech Weissblum. Żył w latach 1717-1787. Do Leżajska wraz ze swym dworem po dwuletnim pobycie w Łańcucie przybył w 1772 roku. Założył tu szkołę chasydyzmu, znaną w całej ówczesnej Rzeczpospolitej.

Keeper of the Keys
17 July 2003

For 13 years, Krystyna Kiersnowska has been a caretaker for the tomb of zaddik Elimelech Weissblum at the Jewish cemetery in Leżajsk. From 1963-1990, the keys to the ohel were kept by her mother, Janina Ordyczyńska.

(...)Aug. 13, 1990, Ordyczyńska suddenly collapsed on a staircase in her home. She never regained consciousness and died in the hospital.

http://www.warsawvoice.pl/index.phtml?pg=druk&a=2947

A Short Biography              http://www.nishmas.org/biograph/elimelch.htm

R' Zusia and R' Elimelech had an ongoing dispute on what should one base his service of Hashem. R' Zusia maintained that one should first reflect upon his own lowliness which would in turn cause him to appreciate Hashem's eminence. R' Elimelech held that by contemplating Hashem's eminence, he would come to realize his own insignificance. Since neither brother could sway the other, they went to the Holy Maggid of Mezeritch for a judgment as to whom was correct. "You are both correct, explained the Maggid, both paths are valuable. But the one who begins with himself is safer . . . one can't fall from the ground".

Leżajsk (żyd. Lizansk, Lezansk

Obecną budowlę wokół ohelu wzniesiono w latach 60. ze składek Żydów amerykańskich. Ohel składa się z trzech części. Pomieszczenia obok głównej sali to babiniec z osobnym wejściem i jeszcze jedna sala modlitewna mężczyzn.
Przy ul. Górnej. Klucz jest u p. Krystyny Kiersnowskiej (Górna 12, tel.+4817 2421265). 

Ślady i judaika-inf o Leżajsku

Hasidim in Leżajsk

Every year on the 21st day of Adar (the beginning of March), Hasidim from all over the world make pilgrimages to Leżajsk to visit grave of zaddik Elimelech Weissblum, who is buried in the local Jewish cemetery.

This year marks the 216th anniversary of the death of Elimelech, who was one of the founders of Hasidism, a religious movement that renewed Judaism in the 18th century. The Hasidim believe that a person's soul returns to the place where he or she is buried on the anniversary of his or her death. In Elimelech's case, Jews come to ask his spirit to help them with important life issues. The esteemed rabbi's grave is covered in thousands of small sheets of paper with requests from the faithful. Candles sent by those who could not come burn next to the grave.

"Each of the pilgrims has 30 to 100 candles with them," said Krystyna Kiersnowska, who looks after the ohel. "Each candle has a card addressed to the zaddik attached to it. Around noon, I collected several sackfuls of trash: remains of 3,000-4,000 candles which had been lit on the evening of March 4." A fire engine stood guard in front of the cemetery-last year, the candles caused several fires.

"They would prepare kosher meals in the home of Janina Ordyczyńska, my mother," said Kiersnowska. "Five or six hundred people would come to our house every day. They only bought eggs and tomatoes here. They carefully examined each, so as not to violate the kosher rules. They brought other food products with them."

Cadyk z Leżajska

Tzaddiq from Lezajsk

16.05.2002/JS

Jews arrived in Lezajsk in the sixteenth century. Since then life of this town was measured by the Catholic Church fetes and Jewish fairs. This was the case until World War II broke out.

1896 Jews lived in Lezajsk before the war. When the Germans came they burned down the synagogue and Jews were forced out to territories occupied by the Red Army. Fifteen hundred of them escaped, while those who remained were murdered by the Nazis. Today there are no Jews in Lezajsk. However, every year a few thousands Chassidim arrive there at the grave of tzaddiq Elimelech. The Chassidim remember the sage, who died in 1787, as the healer of souls, tamer of demons and a leader capable of doing miracles. Chassidim believe that every year on the anniversary of his death the tzaddiq descends from heaven. During that day prayers and requests at his grave are more favorably looked at since this "just sage received a particular grace from God".

When Chassidim arrive in Lezajsk there appear numerous busses and taxis in the vicinity of the graveyard. The incoming have a cafeteria serving kosher food. One can hear klezmer music; prayers are accompanied by dancing (The Chassidism propagates the joy of life through religious ecstasy, dancing and singing). After a few hours the Chassidim take the busses and taxis and depart. After their visit Krystyna Kiersnowska (a Christian) in charge of the kirkut, assembles a few sacks of written requests and burns them in front of the ohel. This ensures (as she was told) that the requests will travel straight to God. In the past it was her mother who took care of the kirkut and ohel (for 28 years). Recently Jews entrusted her daughter with the keys. Krystyna Kiersnowska did not want them but the Chassidim told her that this was the will of the tzaddiq.


Dorota Szuszkiewicz, Trochę jak na kresach (A bit like the Borderland - Kresy),
National Geographic Polska 5 (32), May 2002, p. 90-98 (National Geographic on the Web presents pictures of Lezajsk by Andrzej Koziara; http://www.nationalgeographic.pl/

Tzaddiq from Lezajsk

Żydzi dotarli do Leżajska w XVI wieku. Od tamtej pory rytm życia miasteczka odmierzały katolickie odpusty i żydowskie jarmarki. Tak było do wybuchu II wojny światowej.

Przed wojną w Leżajsku mieszkało 1896 Żydów; po wkroczeniu Niemcy spalili synagogę, a Żydom kazali się wynieść na tereny zajęte przez Armię Czerwoną. Półtora tysiąca z nich skorzystało z tej "szansy", a pozostałych naziści wymordowali. Dziś Żydów już nie ma w Leżajsku. Jednak co roku kilka tysięcy chasydów przyjeżdża tu na grób cadyka Elimelecha. Ten zmarły w 1787 roku mędrzec pozostaje w pamięci chasydów jako lekarz dusz, poskromiciel demonów i czyniący cuda przywódca. Chasydzi wierzą, że w rocznicę swojej śmierci cadyk zstępuje z nieba. W ten dzień modlitwy nad jego grobem oraz prośby łatwiej zostają wysłuchane, ponieważ ten "sprawiedliwy mędrzec ma szczególne łaski u Boga". Przyjeżdżają, aby u jego grobu zaczerpnąć energii. Jeden z przybyszów, wiceburmistrz Hebronu - Meyr Menahem, tłumaczy, że modlitwa na grobie cadyka Elimelecha daje mu siłę.

Gra klezmerska muzyka - trwa modlitwa, której nieodłącznym elementem jest taniec (chasydyzm głosi radość życia poprzez ekstazę religijną, taniec i śpiew). Po paru godzinach chasydzi wsiadają do autokarów i taksówek i odjeżdżają. Po ich wizycie opiekująca się kirkutem chrześcijanka Krystyna Kiersnowska, zbiera kilka worków karteczek z prośbami i pali je przed ohelem. Jak jej wytłumaczono, w ten sposób prośby pójdą prosto do Boga. Opiekę nad kirkutem i ohelem przez 28 lat sprawowała jeszcze jej matka. Potem Żydzi powierzyli klucze córce. Krystyna Kiersnowska nie chciała tego, ale chasydzi powiedzieli jej, że taka jest wola cadyka.

Dorota Szuszkiewicz, Trochę jak na kresach,
National Geographic Polska 5 (32), maj 2002, s. 90-98                      10.05.2002/JS

Góra dokumentu

Warsaw Voice- Jewish Cultural Heritage-2000   Edyta Gajewska

Krystyna Kiersnowska has been for years voluntarily taking care of the Jewish cemetery in Leżajsk